Συµβουλευτική αναφορά για τις µεθόδους διδασκαλίας και ηλεκτρονικής µάθησης του Τµήµατος Μηχανικών Παραγωγής και ∆ιοίκησης του Πολυτεχνείου Κρήτης

12 Οκτωβρίου 200

1. Γενική Επισκόπιση

Το Τµήµα Μηχανικών Παραγωγής και ∆ιοίκησης έχει αναπτύξει µία πολύ καλή σειρά µαθηµάτων και τα τελευταία 20 χρόνια έχει δώσει αποφοίτους σε επίπεδο Πτυχίου Μηχανικού, Μεταπτυχικού ∆ιπλώµατος Ειδίκευσης και ∆ιδακτορικού. Το τµήµα χαίρει σεβασµού για τις εκπαιδευτικές και ερευνητικές δραστηριότητές του και οι απόφοιτοί του συνεισφέρουν σηµαντικά στην Ελληνική βιοµηχανία και οικονοµία.

Αρκετά µέλη ∆ΕΠ του τµήµατος έχουν διακριθεί στον επιστηµονικό τους τοµέα και είναι µέλη διεθνών εκδοτικών συµβουλίων, εκδότες επιστηµονικών περιοδικών κύρους και διοργανωτές διεθνών συµποσίων

2. Υποστηρικτηκές Μελέτες του Τµήµατος.

Το Τµήµα πραγµατοποίησε τις παρακάτω µελέτες:

1. Μελέτη µεθόδων ηλεκτρονικής µάθησης.
2. Μελέτη προγραµµάτων σπουδών διεθνών σχολών παρόµοιου γνωστικού αντικειµένου.
3. Μελέτη ικανοποίησης των φοιτητών και αποφοίτων του Τµήµατος µε τη χρήση ερωτηµατολογίων.

Τα βασικά συµπεράσµατα των παραπάνω µελετών περιλαµβάνουν τα ακόλουθα:

1. Η µελέτη σύγκρισης µε τις σχολές του εξωτερικού µε παρόµοιο γνωστικό αντικείµενο έδειξε ότι οι φοιτητές του Τµήµατος παρακολουθούν µεγαλύτερο αριθµό µαθηµάτων και εργαστηρίων από τον αντίστοιχο διεθνή µέσο όρο.
2. Οι φοιτητές του Τµήµατος θα αντιδρούσαν θετικά σε µία ενδεχόµενη µείωση του αριθµού των προπτυχιακών µαθηµάτων.
3. Υπάρχει προβληµατισµός στους φοιτητές για τις διαδικασίες εξέτασης των µαθηµάτων. Επιπλέον, υπάρχουν ενδείξεις που µας οδηγούν στην άποψη ότι η µη-παρακολούθηση των διαλέξεων από τους φοιτητές είναι µία πολύ διαδεδοµένη πρακτική.
4. ∆εν υπάρχει καµία προκαθορισµένη διαδικασία αξιολόγησης και βελτίωσης των µαθηµάτων.
5. Οι απόφοιτοι δίνουν µία θετική άποψη για το Τµήµα µε βάση τις εµπειρίες τους στην αγορά. Στη συντριπτική πλειοψηφία τα πεδία στα οποία απασχολούνται είναι σχετικά µε το πτυχίο τους και περιλαµβάνουν τα αντικείµενα της διοίκησης και οργάνωσης, παραγωγής, επιχειρησιακής έρευνας και υπηρεσίες συµβούλων. Επίσης αρκετοί απόφοιτοι έχουν τις δικές του εταιρείες.
6. Από την άλλη µεριά, το Τµήµα έχει σχετικά µειωµένο αριθµό υποχρεωτικών µαθηµάτων που αφορούν το σχεδιασµό και την υλοποίηση πραγµατικών εφαρµογών στο πεδίο του µηχανικού. Επίσης υπάρχουν αρκετά περιθώρια για τη βελτίωση της διδασκαλίας των εφαρµοσµένων µαθηµατικών.

3. Προπτυχιακά Μαθήµατα

Το Τµήµα είναι το πρώτο Τµήµα Μηχανικών Παραγωγής και ∆ιοίκησης που ιδρύθηκε στην Ελλάδα και ένα εκ των δύο που υπάρχουν. ∆ύο είναι οι λόγοι που δρουν ως κίνητρα για την εισαγωγή καινούργιων µαθηµάτων

1. Από τη φύση του Τµήµατος είναι επιβενληµένο τα µαθήµατα να καλύπτουν ένα ευρή φάσµα γνωστικών αντικειµένων από παραδοσιακά µαθήµατα µηχανικού, προκειµένου να υπάρχει αναγνώριση από το ΤΕΕ, σε µαθήµατα επιστηµών, µαθηµατικών και διοίκησης που απαιτούνται από µηχανικούς παραγωγής.
2. Είναι φυσικό καθώς επεκτείνεται το Τµήµα καινούργια µέλη ∆ΕΠ, µε τα δικά τους ερευνητικά ενδιαφέροντα και γνωστικά αντικείµενα, να προστίθενται στις τάξεις του προσφέροντας καινούργια τεχνογνωσία και µαθήµατα.

Για τους λόγους αυτούς µπορεί να υπάρξει γρήγορη αύξηση του αριθµού των προσφερόµενων µαθηµάτων που µπορεί να οδηγήσει στην υπερφόρτωση του προγράµµατος σπουδών µε υψηλό φόρτο εργασίας για τους φοιτητές και περιττή εργασία για το προσωπικό λόγω αλληλοεπικάλυψης των γνωστικών αντικειµένων των µαθηµάτων. Είναι αναγκαίο το Τµήµα να εξισορροπίσει τον αριθµό και το περιεχόµενο των µαθηµάτων που προσφέρονται κατά τη διάρκεια των πεντε ετών φοίτησης έτσι ώστε να εξασφαλιστεί ένα συνεκτικό προπτυχιακό πρόγραµµα σπουδών που ανταποκρίνεται στους µαθησιακούς στόχους και αντικειµενικούς σκοπούς του Τµήµατος.

Στα Πανεπιστήµια του εξωτερικού, τα αντίστοιχα τµήµατα ορίζουν έναν πυρήνα υποχρεωτικών µαθηµάτων που πρέπει να παρακολουθηθούν απ’ όλους τους φοιτητές και έναν αριθµό µαθηµάτων επιλογής που επιτρέπουν την εξειδίκευση των φοιτητών. Αυτή η προσέγγιση υιοθετείται ως ένα βαθµό και από το Τµήµα. Συνολικά υπάρχουν 61 µαθήµατα για τα πέντε χρόνια προπτυχιακών σπουδών. Από τις µελέτες του τµήµατος κατανοούµε ότι οι φοιτητές ζητούν τη µείωση του αριθµού των µαθηµάτων προκειµένου να έχουν χρόνο για επανεξέταση της ύλης και για να είναι σε θέση να φέρουν εις πέρας την εργασία που απαιτείται για κάθε µάθηµα.

1. Προσδιορισµός των βασικών µαθηµάτων που είναι απαραίτητα για την εξειδίκευση των προπτυχιακών φοιτητών ως Μηχανικών Παραγωγής και ∆ιοίκησης προκειµένου να υπάρξει η αναγνώριση από το ΤΕΕ (ισοδύναµη µε τους Μηχανολόγους Μηχανικούς).
2. Προσδιορισµός και απαλειφή των αλληλοκαλύψεων της ύλης µεταξύ των µαθηµάτων του ιδίου και διαφορετικών ετών.
3. ∆ιεθνώς θεωρείται καλή πρακτική η δηµιουργία µεγάλων «θεµατικών ενοτήτων (modules)» που η κάθε µία περιέχει έναν αριθµό µαθηµάτων που ανήκουν στην ίδια περιοχή. Οι ενότητες αυτές θα πρέπει να είναι αλλησυνδεόµενες προκειµένου οι φοιτητές να είναι σε θέση να καταλάβουν πώς συνδέονται τα µαθήµατα, γιατί τα διδάσκονται και πώς αυτά συνεισφέρουν στο απαιτούµενο επίπεδο γνώσης και κατανόησης για το κάθε έτος. Για κάθε έτος σπουδών θα πρέπει να υπάρχει µία σύντοµη εισαγωγή όπου θα επεξηγούνται οι θεµατικές ενότητες και το ετήσιο πρόγραµµα σπουδών στους φοιτητές.
4. Μαθήµατα που δεν είναι στην λίστα των βασικών µαθηµάτων θα πρέπει να χαρακτηρισθούν ως µαθήµατα επιλογής ή να απαλειφθούν από το πρόγραµµα σπουδών. Αυτό θα πρέπει να γίνει σταδιακά και για µια περίοδο ορισµένων ετών. Ίσως θα ήταν καλό µία µείωση στον αριθµό των µαθηµάτων της τάξης του 10% για τα επόµενα τρία χρόνια.
5. Προτείνουµε επίσης να εξετασθεί το ενδεχώµενο να συµπτυχθούν µέρη διαφόρων µαθηµάτων σε ένα καινούργιο µάθηµα που θα διδάσκεται από 2 ή 3 µέλη ∆ΕΠ. Κατ’ αυτόν τον τρόπο είναι δυνατή η αντικατάσταση δύο ή τριών µαθηµάτων από ένα µε την ταυτόχρονη διατήρηση της ύλης που το διδακτικό προσωπικό κρίνει ως ουσιώδη.
6. Στην τρέχουσα φάση, ίσως είναι εφικτό για το τµήµα να ορίσει τα βασικά µαθήµατα µε την ενοποίηση µερών ήδη υπαρχόντων µαθηµάτων. Με τον ίδιο τρόπο, είναι επίσης δυνατό να µειωθεί ο αριθµός των µη-βασικών µαθηµάτων.

Έχοντας προσδιορίσει τρόπους εξορθολογισµού της προσφοράς των µαθηµάτων, είναι αναγκαίο να σκιαγραφούν οι περιοχές εκείνες για τις οποίες δεν υπάρχει επαρκείς προσφορά µαθηµάτων. Η πρώτη αδυναµία είναι η απουσία µαθηµάτων εφαρµοσµένου σχεδιασµού ή ανάθεση πρακτικών έργων (projects) εφαρµογών µηχανικού που θα δώσει στους φοιτητές την ευκαιρία να εφαρµόσουν και να δοκιµάσουν τις θεωρητικές γνώσεις που παρέχουν τα µαθήµατα. Για παράδειγµα, κάτι τέτοιο θα µπορούσε να συµπεριλάβει ένα έργο «ανάπτυξης προϊόντος» που θα συνδιάζει στοιχεία απαιτήσεων σχεδιασµού, σχεδιασµού µηχανολογικών και ηλεκτρονικών στοιχείων µε τη χρήση εργαλείων CAD/CAM καθώς και θέµατα παραγωγής, διανοµής και εφοδιαστικής. Άλλες περιοχές που θα µπορούσαν να ενδυναµωθούν περιλαµβάνουν την εφοδιαστική (logistics) και την διοίκηση και µηχανική κόστους (management and cost engineering).

4. Ηλεκτρονική Μάθηση (E-Learning)

Ένα ερωτηµατολόγιο διανεµήθηκε στους φοιτητές και παρατηρήθηκε ότι η πλειοψηφεία τους υποστηρίζει την εισαγωγή της ηλεκτρονικής µάθησης στη διδακτική διαδικασία. Το Τµήµα χρησιµοποιεί πιλοτικά ένα εργαλείο ηλεκτρονικής µάθησης και διδασκαλίας και αρκετά µαθήτα έχουν εισαχθεί σ’ αυτό. Η ηλεκτρονική διδασκαλία περιλαµβάνει το πρόγραµµα σπουδών, παραδείγµατα και λυµένα προβλήµατα, σηµειώσεις και έχει τη δυνατότητα να επεκταθεί έτσι ώστε να συµπεριλάβει κι ένα βήµα συζήτησης. Η ιδέα είναι το σύστηµα ηλεκτρονικής διδασκαλίας να υποστηρίξει τον παραδοσιακό τρόπο διδασκαλίας και είναι σηµαντικό εν τέλει όλα τα µαθήµατα να υποστηρίζονται από αυτό.

Η οργάνωση της ηλεκτρονικής πρόσβασης σε πληροφορίες πρέπει να αρχίσει να διευθετείται και συνιστάται ιδιαιτέρως κάθε φοιτητής να έχει ένα κωδικό πρόσβασης σε όλα τα συστήµατα του Πολυτεχνείου όπως ηλεκτρονικής αλληλογραφίας και υλικού ηλεκτρονικής µάθησης. Στα πανεπιστήµια των ΗΠΑ, όπως στο Πανεπιστήµιο της Φλώριντας, κάθε άτοµο έχει πρόσβαση σε όλους τους φακέλους του που αφορούν τις πληρωµές του, ασφάλεια υγείας, εισοδήµατα από κονδύλια, δηµοσιεύσεις κλπ. Κατ’ αυτόν τον τρόπο το περιβάλλον ηλεκτρονικής µάθησης µπορεί εν καιρώ να επεκταθεί έτσι ώστε να συµπεριλάβει υπηρεσίες που αφορούν το προσωπικό.

5. Επαγγελµατική Αναγνώριση του Τµήµατος

Οι απαντήσεις στο σχετικό ερωτηµατολόγιο των αποφοίτων δείχνουν υψηλό βαθµό ικανοποίησης των αποφοίτων που εργάζονται επιτυχώς ως µηχανικοί. Η κατανόησή µας είναι ότι υπάρχει υψηλή ζήτηση των αποφοίτων από τη βιοµηχανία και από δηµόσιους οργανισµούς και ότι ο µέσος χρόνος εύρεσης εργασίας είναι έξι µήνες. Αυτό είναι ένα ισχυρό σηµείο που καταδεικνείει την ιδιαίτερη αξία του πτυχίου.

Κατανοούµε επίσης ότι οι σηµερινοί απόφοιτοι του Τµήµατος δεν απολαµβάνουν της αναγνώρισης επαγγελµατικών δικαιωµάτων από το ΤΕΕ, ισοδύναµα µε αυτά άλλων ειδικοτήτων όπως των Μηχανολόγων, Ηλεκτρολόγων και Πολιτικών Μηχανικών. Αυτό είναι ένα µακροχρόνιο πρόβληµα που παραµένει άλυτο για τα τελευταία 20 χρόνια.

1. Βιοµηχανικός και εµπορικός.
2. ∆ηµόσιες υπηρεσίες και ευρύτερος δηµόσιος τοµέας.
3. ∆ευτεροβάθµια εκπαίδευση.

6. Υποδοµή και Εργαστήρια

Το Τµήµα έχει αρκετά εργαστήρια που εξυπηρετούν ικανοποιητικά τις ανάγκες των προπτυχιακών φοιτητών.

Ο εργαστηριακός εξοπλισµός είναι απαραίτητος προκειµένου οι φοιτητές να αποκτήσουν πρακτική εµπειρία στα γνωστικά αντικείµενα του µηχανικού. Από τη φύση τους τα εργαστήρια είναι ακριβά να αποκτηθούν και να συντηρηθούν και γιαυτό απαιτείται προσεκτικός σχεδιασµός. Σαν γενική καθοδηγητική αρχή, καλό θα ήταν να οργανωθεί η προσφορά των εργαστηρίων έτσι ώστε να υποστηρίζεται η διδασκαλία των µαθηµάτων και να προσδιορίζονται εκείνα τα εργαστήρια που υποστηρίζουν βασικά µαθήµατα του προγράµµατος σπουδών.

Κάτι τέτοιο µπορεί να οδηγήσει στην επέκταση ορισµένων εργαστηρίων ή στη συµπτυξη άλλων δηµιουργώντας έτσι διακλαδικά εργαστήρια που υποστηρίζουν παραπάνω από ένα µάθηµα µε τη συµµετοχή πολλών µελών ∆ΕΠ σ’ αυτά. Για παράδειγµα, θα ήταν δυνατό να ενοποιηθούν τα εργαστήρια CAD και CAM σ’ ένα εργαστήριο CAD/CAM.

7. Συµπεράσµατα

Το Τµήµα είναι πολύ καλά οργανωµένο, στα µέλη ∆ΕΠ περιλαµβάνονται ακαδηµαϊκοί ευγνωσµένου κύρους, οι φοιτητές στην πλειοψηφίας του υποστηρίζουν και αναγνωρίζουν τις προσπάθειες του Τµήµατος και οι απόφοιτοί του έχουν εξαίρετη συνεισφορά στην Ελληνική οικονοµία.

Σαν µέρος της αξιολόγησης της λειτουργίας του, υπάρχουν αρκετές ευκαιρίες βελτίωσης της προσφοράς και της ύλης των µαθηµάτων. Ο γενικός αντικειµενικός σκοπός πρέπει να είναι ένα µοντέρνο πρόγραµµα σπουδών καλά σχεδιασµένων αλληλοσυσχετιζόµενων µαθηµάτων που συνδιάζουν θεωρητικά και πρακτικά στοιχεία και που υποστηρίζονται από ένα σωστά συντηρούµενο ηλεκτρονικό περιβάλλον.